1. Vrste ekipnih takmiČenja
Član 1.
Ekipna takmičenja mogu biti organizovana u zavisnosti od sistema po kome se igraju:
a) po Bergerovom (kružnom) sistemu, tj. kada svaka ekipa igra sa svim ostalim ekipama
b) po kup-sistemu (sa ispadanjem, eliminisanjem iz daljeg takmičenja ekipe koja izgubi meč ili odredjeni broj bodova),
c) po švajcarskom sistemu
d) po ševeninškom sistemu
e) po mješovitom sistemu (kada se predfinale igra po jednom, a finale po nekom drugom sistemu).
f) kao posebni mečevi utakmice - susreti dviju ekipa
Član 2.
Osnovni dio (element) svih ekipnih takmičenja je ekipni meč, tj. susret dviju ekipa.
Partneri u ekipnom meču odredjuju se na taj način što se na odredjenoj tabli susreću igrači koji u sastavu ekipe imaju isti broj (na primer, na prvoj tabli prvoimenovani igrač iz sastava jedne i druge ekipe itd).
Sem toga, ekipni meč može se igrati po ševeninškom sistgemu (kada svaki igrač jedne igra sa svim igračima druge ekipe).
I u jednom i u drugom slučaju meč može biti jednokružan, dvokružan itd. - zavisno od propozicija koje su utvrdjene Turnirskim pravilnikom za takmičenje.
Član 3.
Po svom karakteru ekipna tamičenja mogu biti prvenstvena, propagandna i slično, zatim medjuklupska, medjugradska, medjurepublička , internacionalna, susreti državnih reprezentacija itd.
Član 4.
Po strukturi sastava članova u ekipama, takmičenja mogu biti:
a) homogena: seniorska, omladinska, pionirska, ženska i sl.
b) mješovita: kada se u ekipe obavezno uključuju pored seniora, još žene, juniori ili kadeti i sl. U ovom slučaju pravilnik takmičenja mora obavezno predvidjeti table na kojima isti igraju, kao i starosne granice za juniore, kadete i sl.
2. IZVLAČENJE BROJEVA I PROPOZICIJE TAKMIČENJA
Član 5.
Prije početka takmičenja, predaju se osnovni sastavi ekipa a zatim vrši izvlačenje brojeva. Time su kod Bergerovog sistema (kružnog) automatski odredjene boje figura u svim mečevima i na svim tablama, s tim što u pojedinim kolima prvoimenovana ekipa ima bijele figure na neparnim tablama.
Kod takmičenja po ševeninškom sistemu vrši se izvlačenje brojeva pojedinačno za svakog igrača obeju ekipa, a time su automatski odredjene boje figura u svim kolima po tablicama koje važe za ovaj sistem.
Boja figura na neparnim tablama odredjuje se po jednoj od alternativa:
a) boje figure daju se gostujućoj ekipi,
b) boja figura se odredjuje žrebom,
c) ako je meč tradicionalan - boja figura se neizmjenično mijenja
Kod takmičenja po švajcarskom sistemu na kojima se vrši kompjutersko parovanje, izvlači se jedino boja figura za ekipu broj 1, dok se turnirski brojevi određuju na bazi prosječnog rejtinga svake ekipe.
Član 6.
Na takmičenju koje se igra po Bergerovom (kružnom sistemu pobednik je ekipa koja osvoji najveći broj meč bodova. U slučaju da dvije ili više ekipa imaju isti broj meč bodova, odlučuje veći broj osvojenih poena. Ako se pobjednik ne dobije ni na ovaj način, onda odlučuje medjusobni rezultat i najzad rezultat po Sonebornovom sistemu koji se računa prema meč-bodovima.
Kod tamičenja po švajcarskom sistemu pobjednik je ekipa koja sakupi najveći broj meč bodova. U slučaju diobe mjesta, pobjednik se odredjuje koja je ekipa osvojila više poena, po Buholc-koeficijentu, a ako je i to jednako - odlučuje medjusobni susret i najzad, rezultat po Soneborn sistemu, računat prema meč-bodovima.
Kod kup takmičenja (i drugih eliminacionih sistema) pobjednik je ekipa koja je na kraju tamičenja eliminisala sve svoje protivnike. U slučaju neriješenog meča (tokom takmičnja), pobjednikom se proglašava ekipa koja ima bolji uspjeh na prvoj polovini tabli, ako je i on neriješen - odlučuje rezultat na sledećoj tabli, itd. Ovako se postupa i kod pojedinačnih mečeva izmedju dva kluba, kada rezultat bude neriješen a treba da se odluči pobjednik.
Svi navedeni kriterijumi u ovom članu mogu da budu i drukčiji, ali onda obavezno moraju biti naznačeni u pravilniku dotičnog takmičenja.
Član 7.
U toku ekipnog tamičenja pojedini meč može da bude odložen ili pomjeren čas njegovog početka samo ako su ispunjeni uslovi:
a) ako takvu mogućnost predviđa pravilnik takmičenja
b) ako za to postoje pravilnikom opravdani razlozi
c) ako postoji mogućnost naknadnog odigravanja meča
Medjutim odlaganje mečeva iz poslednjeg kola, kao i na tamičenjima po švajcarskom sistemu, nije dozvoljeno ni pod kojim uslovima.
Član 8.
U ekipnom meču nije dozvoljeno odlaganje pojedinih partija (jedne ili više) ni pomjeranje časa početka. Može se samo odložiti cio meč, ukoliko za to postoje uslovi predvidjeni prethodnim članom.
Član 9.
U svakom ekipnom tamičenju prije početka poslednjeg kola moraju biti odigrani i završeni svi mečevi prethodnih kola.
Član 10.
Propozicije takmičenja propisuje organizator i dostavlja ih ekipama najmanje 15 dana prije početka takmičenja.
Propozicije treba da sadrže obavještenja o mjestu odigravanja tamičenja ili meča, terminu, svrsi takmičenja, pravu učešća, načinu odigravanja, finansijskim uslovima, roku podnošenja prijave i drugo.
Član 11.
Pravilnik tamičenja, koji treba da je u skladu sa ovim Pravilnikom, sadrži sve ostale pojedinosti: o rasporedu i vremenu odigravanja redovnih kola, nastavaka, tempu igre, mogućnosti odlaganja mečeva, daljim kvalifikacijama, broju tabli itd.
Član 12.
Članovi ekipa obavezni su da se upoznaju sa propozicijama i pravilnikom takmičenja i da ih se pridržavaju.
3. KAPITEN EKIPE
Član 13.
Svaka ekipa mora imati kapitena, koji može biti i jedan od igrača. U priavi koju klub podnosi za takmičenje naznačuje se i ime kapitena ekipe.
Član 14.
Dužnosti kapitena ekipe su:
a) da podnosi sastav svoje ekipe, članske karte i ostalu dokumentaciju sudiji takmičenja
b) da obavještava članove svoje ekipe o propozicijama, pravilima takmičenja i odlukama sudije i turnirskog odbora kao i drugim informacijama. Sva obavještenja data kapitenu smatra se da su data cijeloj ekipi,
c) da zastupa svoju ekipu na takmičenju
d) da u ime svoje ekipe podnosi predloge ili žalbe sudiji ili turnirskom odboru
e) da se stara za disciplinu svojih članova
Član 15.
Za vrijeme igre kapiten se može obraćati članovima svoje ekipe samo o pitanjima koja se ne odnose na tok partije, i samo onda kada je na odnosnoj tabli na potezu igrač protivničke ekipe, i to samo u prisustvu sudije.
Član 16.
Za vrijeme igre igrač se može obratiti svome kapitenu samo o pitanjima koja se ne odnose na tok partije, i to u prisustvu sudije, i kada nije na potezu.
Medjutim igrač ima pravo da se obrati kapitenu radi konsultacije u slučaju kada mu protivnik ponudi remi ili on sam želi da tu ponudu učini. I u ovom slučaju obraćanje se mora izvršiti u prisustvu sudije.
4. PREDAJA SASTAVA EKIPE
Član 17.
Na prvenstvenim ekipnim takmičenjima i mečevima koje organizuje šahovska organizacija, učesnici su obavezni da imaju važeće članske karte sa potrebnim podacima o pravu igranja, tituli, kategoriji itd.
Pored članske karte, potrebno je da učesnici imaju i drugu dokumentaciju predvidjenu propozicijama, odnosno pravilnikom dotičnog takmičenja, kao i na primjer, ličnu kartu radi potvrde identiteta, djačku knjižicu ili izvod iz matične knjige rodjenih kod juniora i kadeta radi dokaza o starosti, potvrdu preduzeća, škole itd. radi dokaza o pripadnosti dotičnom kolektivu i sl.
Član 18.
Prije izvlačenja brojeva ili početka parovanja na ekipnom tamičenju, u vrijeme zakazano za predaju sastava, kapiten podnosi sudiji sastav svoje ekipe. Uz ovaj spisak kapiten je obnavezan da podnese i članske karte za svoje članove i drugu potrebnu dokumentaciju.
Član 19.
Sastav ekipe mora sadržati sledeće podatke: naziv kluba, za koje tamičenje odnosno za koje kolo se sastav podnosi, ime i prezime kapitena ekipe, imena i prezimena članova ekipe pod rednim brojevima koji označavaju redosled po tablama.
Član 20
Redosled članova ekipe, ukoliko to nije drugačije određeno pravilnikom takmičenja, može biti predat po slobodnoj volji, bez obzira na titule, kategorije ili rejting.
Član 21.
Za takmičenja koja se igraju u jednom mjestu, bez većih vremenskih intervala, sastav ekipe koji se preda prije početka takmičenja i prije izvlačenja brojeva ostaje za cijelo takmičenje i ne može se više mijenjati. Ovaj sastav se naziva osnovnim sastavom.
Član 22.
U pojedinim kolima mogu se uvrstiti rezerve navedene u osnovnom sastavu, to na sledeći način:
a) kod kružnog i švajcarskog sistema rezerve igraju na poslednjim tablama takodje po redosljedu, a ostali igrači se pomeraju naprijed,
b) kod ševeninškog sistema rezerve igraju na onim tablama na kojima zamjenjuju odsutnog igrača.
Kada u ekipi u nekom kolu nastupa jedna ili više rezervi, kapiten je obavezan da tu promjenu pismeno dostavi sudiji takmičenja pred početak dotičnog meča, odnosno do vremena predvidjenog za dostavljanje promjene sastava. Ukoliko tako ne postupi, ekipa mora da nastupi sa prvoimenovanim igračima iz osnovnog sastava (tj. bez rezervnih igrača).
Član 23.
Za takmičenja koja se igraju kao posebni mečevi, bez obzira što se u okviru lige ili sličnog takmičenja (kao cjeline), sastav ekipe se može izmijeniti za svaki meč.
Član 24.
Primljene sastave ekipa (kako osnovne, tako i za pojedina kola) sudija je dužan da drži u tajnosti sve dok sve ekipe ne predaju sastave, odnosno sve do isteka roka za predaju sastava.
Član 25.
Da bi ekipa mogla da nastupi u ekipnom takmičenju, kao i u pojedinačnom meču, mora imati dovoljan broj igrača sa važećim članskim kartama i drugom pretrebnom dokumentacijom. Pod dovoljnim brojem igrača podrazumijeva se prisutnost najmanje polovine igrača od broja tabli na koliko se igra takmičenje.
Član 26.
Ako u ekipi nisu prisutni svi igrači ali ipak ima dovoljan broj (najmanje polovina), kapiten može da preda sastav po jednoj od alternativa:
a) puni sastav ekipe, unoseći u sastav i imena igrača koji još nisu prisutni ili za koje nema potrebnu dokumentaciju.
b) sastav ekipe sa praznim rubrikama na proizvoljnim tablama koje se predaju bez igre za nedostajuće igrače
U slučaju pod "a" , ako igrači koji nisu prisutni (a unijeti su u sastav) ne dodju po isteku jednog sata računaju se kao da nisu prisutni) sve dok ne podnesu potrebnu dokumentaciju. Ako se ona ne dostavi sudiji u roku od 1 sata, onda ti igrači gube partiju kontumacijom.
Član 27.
U vrijeme zakazano za početak meča mogu nastati sledeći slučajevi:
a) Obje ekipe su prisutne u kompletnom sastavu ili sa dovoljnim brojem igrača
Tada se puštaju u pokret časovnici svih igrača bijelih figura. Ukoliko odsutni igrači ne dodju - onda gube partiju kontumacijom po isteku jednog sata od zakazanog početka meča.
b) Jedna ekipa je prisutna u kompletnom sastavu ili sa dovoljnim brojem igrača, a druga uopšte nije prisutna ili nema dovoljan broj igrača
Tada se puštaju u rad časovnici svih igrača ekipe koja nije prisutna ili nema dovoljan broj igrača, s tim što njeni igrači ne mogu otpočeti igru sve dok se u ekipi ne pojavi dovoljan broj (najmanje polovina). Ukoliko se dovoljan broj igrača ne pojavi ni po isteku jednog sata, cijela ekipa gubi meč kontumacijom.
c) Obje ekipe nijesu prisutne ili nijesu prisutne sa dovoljnim brojem igrača
Meč ne otpočinje, ali sudija registruje vrijeme koje je proteklo od zakazanog početka do pojave jedne ekipe u dovoljnom broju. Tada se proteklo vremene podijeli po pola i doda na časovnicima svih igrača i jedne i druge ekipe, pa se dalje postupa kao pod tačkom "b".
Član 28.
Ako jedan kapiten ne preda sastav do vremena predvidjenog za početak meča - puštaju se u rad časovnici svih igrača njegove ekipe. Ukoliko poslije, a prije isteka jednog sata, preda sastav, postupiće se po jednoj od alternativa prethodnog člana. Ako sastav ne preda ni po isteku jednog sata - ekipa gubi meč kontumacijom.
Član 29.
Ako oba kapitena ne predaju sastav do vremena predvidjenog za početak meča, tada će sudija registrovati proteklo vreme do predaje sastava jednog kapitena, pa to vreme podeliti po pola i dodati na časovnicima svim igračima i jedne i druge ekipe, a zatim uključujući časovnike svih igrača ekipe koja nije predala sastav. Ako ta ekipa po isteku 1 sata, računajući od vremena zakazanog za početak meča, ne preda sastav gubi meč kontumacijom.
Ako ni jedna ni druga ekipa do isteka jednog sata ne preda sastav, onda obje ekipe gube meč kontumacijom.
Član 30.
Ako ekipa koja je po propozicijama takmičenja obavezna da obezbijedi inventar i rekvizite za takmičenje (stolove, stolice, šahovske garniture, časovnike i sl.) nije obezbijedila ili nije obezbijedila za dovoljan broj tabli (najmanje polovina) - meč ne može otpočeti a proteklo vrijeme do obezbedjenja tog inventara uračunati će se svim igračima te ekipe.
Ako je inventar obezbijedjen za najmanje polovinu tabli meč će otpočeti na tim tablama, a na ostalim uračunaće se proteklo vrijeme i dodati igračima te ekipe kada taj inventar bude obezbijedjen. Ako se taj inventar ne obezbijedi ni po isteku 1 sata, onda ti igrači gube partije kontumacijom.
5. GUBITAK MEČA I PARTIJA KONTUMACIJOM
Član 31.
Ako jedna ekipa istupi sa takmičenja koje se igra po kružnom sistemu ili izgubi jedan meč kontumacijom, a odigrala je:
a) manje od polovine mečeva, onda se ona briše iz daljeg takmičenja, a dotadašnji njeni rezultati se poništavaju
b) polovinu ili više mečeva, onda ona gubi sve preostale mečeve (računajući i meč u kome je kontumacirana) sa nulom, a protivnici dobijaju dva boda i polovinu poena od ukupnog broja članova ekipe u jednom meču.
Član 32.
Ako jedna ekipa istupi sa takmičenja koje s igra po švajcarskom sistemu ili izgubi jedan meč kontumacijom, onda ona gubi sve preostale mečeve sa nulom, bez obzira kada je istupila, a sledeći protivnici dobijaju dva boda (i polovinu poena) u tom meču.
Član 33.
Ekipa gubi meč kontumacijom (bez igre):
a) ako izgubi kontumacijom više od polovine partija (zbog nedolaska na meč cijele ekipe ili dovoljnog broja igrača u roku od jednog sata i sl.).
b) ako kapiten ekipe ne preda sudiji sastav ekipe do odredjenog vremena (koje propisuje poseban pravilnik takimičenja), odnosno po isteku jednog sata od vremena zakazanog za početak meča.
c) po kazni koju izriče sudija takmičenja ili turnirski odbor.
Član 34.
Partija se gubi kontumacijom:
a) ako igrač ne dođe na takmičenje u roku od jednog sata, računajući od vremena zakazanog za početak meča.
b) ako u ekipi igra takmičar koji nije predviđen u sastavu ekipe, onda dotični igrač gubi partiju kontumacijom
c) ako za ekipu nastupi igrač koji je nepravilno registrovan, zbog toga što je klub ili igrač dao netačne podatke, onda dotični igrač gubi partiju kontumacijom
d) ako za ekipu nastupi nastupi igrač koji je pod kaznom ili suspenzijom, dotični igrač gubi partiju kontumacijom
e) ako u sastavu ekipe nastupi jedan ili više igrača na pogrešnim tablama u odnosu na prijavljene, onda takav igrač gubi partiju kontumacijom, bez obzira da li igra na višoj ili nižoj tabli od prijavljene.
(Primjer: ukoliko ekipa nastupi sa igračima koji su greškom zamijenili mjesta na drugoj i trećoj tabli, onda oba ova igrača gube svoje partije komtumacijom)
f) po kazni koju izriče sudija ili turnirski odbor
Član 35.
Smatra se da je igrač nastupio u jednom meču i podliježe odredbama iz člana 35. ukoliko je odigrao barem jedan potez u partiji.
Član 36.
Rok za podnošenje žalbi u slučajevima navedenim u članu 35. odrećuje se Pravilnikom takmičenja. Ukoliko Pravilnik nije regulisao takav slučaj, smatra se da je rok za žalbu 24 sata od momenta zakazanog početka meča.
Član 37.
Svi prestupi navedeni u prethodnim članovima, pored navedenih posledica povlače i disciplinsku odgovornost.
Član 38.
Po završetku susreta/meča ili takmičenja kapiteni su dužni potpisati zapisnik u koji su uneseni pojedični rezultati i ostali podaci.
6. Vo\stvo takmiČenja
Član 39.
Za svaki susret ili takmičenje određuje se sudija takmičenja, a po potrebi i zamjenik i pomoćnik iz redova kvalifikovanih sudija, na način kako predviđaju propozicije takmičenja i Pravilnik o šahovskim sudijama. Isto tako, određuje se i drugostepeni organ (turnirski odbor, disciplinski sudija...) koji rešava sporove u drugom stepenu.
Član 40.
Sudija rješava sporove u prvom stepenu i njegove odluke su izvršne.
Član 41.
Na odluku sudije takmičenja, kapiten može da podnese žalbu turnirskom odboru ili drugom forumu koji je Pravilnikom predviđen i u roku koji je predviđen Pravilnikom. Odluke drugostepenog organa su konačne. Jedino u slučaju nekih većih nepravilnosti, organizator može poništiti cijelo takmičenje.
Član 42.
Vođstvo takmičenja preduzima mjere za uspješan tok takmičenja ali ne može mijenjati propozicije i Pravilnik takmičenja, ako ne postoji saglasnost Organizatora takmičenja.
Član 43.
Pored opštih dužnosti koje obavlja na turnirima i takmičenjima a koje su precizirane Pravilima igre FIDE i Pravilnkom o šahovskim sudijama, dužnosti sudije su i sledeće:
a) da utvrdi ispravnost članskih karata, ispravnih prijava sastava ekipe i druge dokumentacije
b) za pravilan tok takmičenja, disciplinu na takmičenju i pridržavanje Pravilnika takmičenja
c) za uredno vođenje tabele i ostale dokumentacije, pripremanje konačnog izvještaja koji treba dostaviti nadležnim šahovskim forumima, organizatoru u predviđenom roku po završetku takmičenja
d) sudija je dužan da u izvještaju sa takmičenja posebno naglasi sve nepravilnosti vezane za ponašanje učesnika takmičenja, a koje sankcioniše ovaj Pravilnik
e) poželjno je da u izvještaju sa takmičenja sudija navede i zasluge organizatora, ako je organizacija turnira ili meča protekla na zavidnom nivou.
Član 44.
Na turnirima i takmičenjima u prostoru za igru dozvoljeno je prisustvo samo igračima (rezervni igrači ne mogu se nalaziti u prostoru za igru) i kapitenima ekipa, druga lica mogu da uđu u prostor za igru samo uz odobrenje sudije meča/takmičenja. Po završetku partije igrači koji su završili partiju smatraju se publikom. Po završetku meča svoje ekipe, kapiten je obavezan da napusti prostor za igru.
Član 45.
Protiv nedisciplinovanih igrača, kapitena ili ekipe, sudija može izreći sledeće kazne:
a) opomenu
b) pismeni ukor
c) gubitak partije ili meča kontumacijom
d) oduzimanjem ekipi određenog broja Bodova/poena u konačnom plasmanu (kazneni bodovi/poeni)
e) isključenje sa takmičenja igrača, kapitena, ekipe
Za gore navedene prestupe, sudija je obavezan da podnese prijavu nadležnom šahovskom organu, odnosno disciplinskom sudiji za pokretanje disciplinskog postupka, bez obzira na kaznu koju je kao sudija izrekao.
7. PONAŠANJE UČESNIKA TAKMIČENJA
Član 46.
Cilj ovog Pravilnika je, između ostalog, da utiče na održavanje dostojanstva i ugleda jednog šahovskog takmičenja i svih njegovih učesnika.
Postizanje ovog cilja doprinosi povećanom interesovanju državnih organa, sponzora, donatora, medija i ostalih faktora važnih za ugled jedne šahovske manifestacije.
Član 47.
Na zvaničnom šahovskom takmičenju nije dozvoljeno:
- konzumiranje alkohola ili narkotika u turnirskoj sali,
- nastup na takmičenju pod vidnim dejstvom alkohola ili narkotika
- neprikladno odijevanje i obuvanje, kao na primjer: nošenje papuča, košulja i majica bez rukava, šortseva, natpisa na odjeći neprimjerene sadržine, nošenje kapa i šešira u prostoru za igru tokom odigravanja partije
Član 48.
Sledeći postupci u direktnoj su suprotnosti sa Pravilima igre FIDE i važećim Pravilnicima i povlače odgovarajuće sankcije, odnosno kazne:
- napuštanje turnira
- nedolazak na partiju
- analize u turnirskoj sali
- napuštanje turnirske sale, odnosno prostora za igre bez odobrenja sudije
- napuštanje mjesta za stolom dok je isti igrač na potezu
- razgovor sa drugim učesnicima takmičenja bez odobrenja ili prisustva sudije
- traženje savjeta, služenje literaturom ili bilješkama
- namjerno upisivanje jednog poteza a odigravanje drugog
- korištenje pomoći sa strane butem mobilnog telefona, blu-tut uređaja, interneta ili na sličan način
- ometanje ili omalovažavanje protivnika na bilo koji način
- ugovaranje razultata partije unaprijed (lažiranje), itd.
Član 49.
Sledeći postupci nijesu direktno u suprotnosti sa Pravilima igre FIDE, ali su u suprotnosti sa moralnim normama, šahovskom etikom i fer plejom, pa će biti evidentirani od strane vođstva takmičenja:
- nepozdravljanje prije i poslije partije
- kašnjenje na partiju
- postavljanje zamke i iražavanje očajanja kao da se radi o previdu
- dugo i nepotrebno igranje beznadežnih pozicija, kao i evidentnih remi-pozicija
- namjerno ispuštanje ili upisivanje više poteza u formular u cilju dovođenja protivnika u zabrludu o broju odigranih poteza
- nuđenje remija u beznadežnoj poziciji
- sklapanje neborbenih remija u seriji, kao i igra bez zalaganja kada se izgubi šansa za nagradu ili plasman.
Protiv učesnika takmičenja koji krše norme iz ovog člana, neće biti voćen disciplinski postupak, ali će šahovska organizacija imati u vidu ove postupke kada se budu donosile odluke o sastavu nacionalnog tima ili delegiranju igrača na pojedina takmičenja.
VII ZAVRŠNE ODREDBE
Član 50.
Ovaj Pravilnik stupa na snagu danom usvajanja na sjednici Upravnog odbora Šahovskog saveza Crne Gore.